Extreme onzekerheid: wanneer twijfel aan jezelf je leven overneemt

Twijfels, onzekerheid en een knoop in je maag

Iedereen twijfelt weleens aan zichzelf. Dat is niet wat ik bedoel. Ik bedoel de onzekerheid waarbij je elke ochtend wakker wordt met een knoop in je maag. Waarbij je na een gesprek nog uren nadenkt over wat je gezegd hebt en of het wel goed is wat je zei. Waarbij je je zo klein houdt dat je jezelf bijna niet meer ziet.

Dat is extreme onzekerheid. En het is een stuk gewoner dan je denkt.

Wat maakt onzekerheid extreem?

Normale onzekerheid is situationeel. Je voelt het voor een presentatie, in een nieuwe omgeving, bij een moeilijke keuze. Het zakt daarna weer weg.

Extreme onzekerheid is anders. Die is er altijd, op de achtergrond, als een constante ruis. Hij hoeft niet uitgelokt te worden door een specifieke situatie. Hij is er gewoon. In het moment voordat je in slaap valt, wanneer je in de spiegel kijkt, in het gesprek met een collega waar je je achteraf over opwindt.

Emotionele onzekerheid op dit niveau raakt niet één onderdeel van je leven. Het raakt alles. Hoe je relaties aangaat, hoe je werkt, hoe je rust, hoe je over je lichaam denkt, hoe je keuzes maakt.

Symptomen van extreme onzekerheid die je misschien niet als zodanig herkent

Je herkent onzekerheid misschien niet altijd als onzekerheid. Zeker niet als het er al lang is. Dan voelt het gewoon als wie je bent.

Een aantal dingen die ik vaak zie bij vrouwen met extreme onzekerheid:

Je vraagt je na elk gesprek af of je iets verkeerd hebt gezegd. Niet één keer, maar systematisch. Je herhaalt het gesprek in je hoofd, zoekt naar het moment waarop je de fout inging.
Je kunt een compliment niet ontvangen. Iemand zegt iets aardigs en jij verzint onmiddellijk waarom het niet klopt, of waarom ze het niet echt menen.
Je bent altijd bezig met wat anderen van je vinden, ook als je dat niet wilt. Het is geen bewuste keuze, het is een reflex.
Je stelt dingen uit die belangrijk voor je zijn, omdat je bang bent dat het niet goed genoeg wordt. Het uitstellen voelt veiliger dan het proberen en falen.
Je lichaam geeft signalen. Spanning in je schouders, een knoop in je maag, onrust die nergens specifiek op slaat maar er altijd is. Slaapproblemen. Vermoeidheid die niet verdwijnt na rust. Lees in deze blog hoe onzekerheid eruit ziet in je dagelijks leven: Zo ziet een onzeker leven eruit.

Dit is je zenuwstelsel dat al lang in een staat van alertheid zit, op zoek naar bewijs dat het klopt wat het al dacht, dat jij niet genoeg bent. Waarom je systeem dit patroon vasthoudt lees je in de blog: Waarom ben ik zo onzeker.

Waar komt extreme onzekerheid vandaan?

Extreme onzekerheid is bijna altijd het gevolg van een lang patroon. Het bouwt zich op uit ervaringen waarin je systeem heeft geleerd dat jij jezelf klein moet houden om veilig te zijn. Dat aanpassen beter is dan opvallen. Dat je waarde afhankelijk is van wat je doet of geeft, niet van wie je bent.

Dat kan komen uit een omgeving waar je als kind veel kritiek kreeg. Of uit een relatie waarin je je constant moest bewijzen. Of uit een werkplek waar je nooit goed genoeg was. Of gewoon uit jarenlang je eigen behoeften op de tweede plek zetten, zo lang dat je vergeten bent dat je ze had.

Het is niet jouw schuld dat dit patroon is ontstaan. Maar het is wel jouw verantwoordelijkheid om het te herkennen.

Het verschil tussen extreme onzekerheid en een angststoornis

Extreme onzekerheid en angst overlappen, maar zijn niet hetzelfde. Onzekerheid gaat over twijfel aan jezelf. Angst gaat over een verwachte bedreiging van buitenaf. Ze versterken elkaar wel: als je diep onzeker bent, wordt de wereld al snel een plek vol potentiële afwijzingen.

Als extreme onzekerheid je dagelijks functioneren ernstig belemmert, is het zinvol om dat aan te pakken.

Bij extreme onzekerheid helpt het niet om klein te beginnen met positief denken. Het systeem is te diep ingesleten voor oppervlakkige aanpakken. Wat wel helpt is werken op het niveau waar de onzekerheid zit: in het lichaam. Je zenuwstelsel heeft nieuwe ervaringen nodig, géén nieuwe overtuigingen. Ervaringen die zeggen: ik ben veilig als ik mezelf ben. Ik overleef dit. Het mag anders. Lees ook de blog: Hoe kom ik van mijn onzekerheid af.

Dat vraagt begeleiding die verder gaat dan praten. Het vraagt om lichamelijk werk, om het leren kennen van de nieuwe versie van jezelf, om stap voor stap nieuw bewijs verzamelen.

Als je wilt beginnen met dat proces, is Het Ontbrekende Stukje een goed startpunt. Het legt uit hoe dit patroon werkt en geeft je de eerste concrete stappen om het te doorbreken, op een manier die je systeem begrijpt.

Veel gestelde vragen

Is extreme onzekerheid hetzelfde als een laag zelfbeeld?

Ze hangen samen, maar zijn niet identiek. Een laag zelfbeeld is een overtuiging over wie je bent. Extreme onzekerheid is een toestand van je zenuwstelsel die voortdurend actief is. Het lage zelfbeeld voedt de onzekerheid, en de onzekerheid bevestigt het lage zelfbeeld.

Kan extreme onzekerheid leiden tot depressie?

Langdurige en intense onzekerheid kan bijdragen aan somberheid en depressieve gevoelens, ja. Als je merkt dat dit het geval is, zoek dan professionele ondersteuning.

Is extreme onzekerheid aangeboren of aangeleerd?

Aangeleerd, voor het grootste deel. Je bent niet geboren met de overtuiging dat je niet goed genoeg bent. Die is opgebouwd op basis van ervaringen. En wat aangeleerd is, kan ook veranderen.